Daarna blijf ik alles over vrijmetselarij lezen wat ik in de pers tegenkom. Ik begin als bouwkundig tekenaar te  werken aan gebouwen voor de petrochemie.  Blijkbaar is Den Haag rijkelijk bedeeld met  ingenieursbureaus die voor raffinaderijen in de omgeving van Rotterdam en Antwerpen werken. Die doen het bouwkundige werk de deur  uit naar het bureau waar ik werk en dat op het  Buitenhof staat.  

Den Haag is (en was toen ook) een oliestad,  al wil niemand daar nu voor uitkomen. Ver geten wordt dat op nog geen 25 kilometer  vanaf het Binnenhof vanuit Pernis een groot  deel van de energie voor West-Europa de ri vieren wordt opgevaren of via leidingen naar  het Oosten gepompt. De elektrificatie is hard  gaande, maar het zal nog jaren kosten voor de  fossiele industrie is vervangen door schonere  oplossingen. In dit artikel zoek ik aan de hand van eigen  ervaringen naar de maçonnieke elementen in  de praktijk van ontwikkelen en bouwen. De  vrijmetselarij bedient zich van het jargon van  de bouwwereld. Ik sta jarenlang achter het tekenschot en er wordt hard gewerkt. Dat werk  is er in overvloed. Driemaal in de week fiets ik  ’s avonds naar de HTS. Daar hebben de Haagse ingenieursbureaus hun beste constructeurs  en ontwerpers voor de klas gezet. Snel krijg  ik de smaak te pakken. De bouwkundige en  civiele tekeningen die de tekenkamer produ ceert, worden vaak de dag erna al uitgevoerd.  Ik leer snel en wil zelf architect worden. Ie mand in mijn omgeving vertelt me dat ik dan  na de HTS naar de academie moet gaan of  naar Delft. Of, zegt hij, je kunt ook vrijmetse laar worden. Van dat laatste advies begrijp ik  dan nog niet veel. Om in deeltijd naar Bouwkunde Delft  te kunnen, solliciteer ik op een baan  bij het Ministerie van Volkshuisvesting. Mijn verwachting daar een rustige baan  te hebben komt niet uit. De afdeling waar ik  werk richt zich op systeembouw. Het kabinet  Den Uyl is net begonnen en Nederland haalt  jaarlijks ook door fabrieksmatig bouwen een  productie van 125 duizend woningen. Alles is  gericht op de productie van relatief ruime, kwalitatief goede woningen voor een gelimiteerde  prijs. Gemeenten, provincie en rijksoverheid  controleren alles. Er worden allerlei niet gebak ken bouwmaterialen ontwikkeld, doorzonwo ningen geproduceerd door het toepassen van  tunnelbekistingen of door opeenstapeling van  grote elementen. 

De als ‘warme bakker’ bekend geworden staats secretaris Jan Schaeffer verdiept zich in de  bouwkosten en hoe huurders met hun wonin gen omgaan. Hij praat een koerswijziging door  de Tweede Kamer. Grote woningcontingenten  (zo heette dat toen) worden uit de sociale sector gehaald en worden koopwoningen.  Het omslagpunt van verhuur naar eigendom  ontstaat door de invoering van de zogenaamde  premiewoningen. Pas achteraf realiseert de po litiek zich dat op dat moment de basis is gelegd  voor het vermogen dat veel ouderen nu hebben.  Het eigen huis is immers voor velen de grootste  (en meest veilige) belegging. Dit stuk gaat niet over de bouw van de  tempel van Salomo, maar, overdrach telijk, wel degelijk over ‘bouwen’. Onze ritualen zijn immers ook slechts metaforen. De ontwikkelingen in de sociale woningbouw  hebben een grote invloed op de bouw als ge heel. Door standaardisatie worden zeer voorde lige, voor de woningwet-woningen ontwikkelde vloersystemen, kozijnen, ketels en keukens ook  volop in de premie- en de vrije sector toegepast.  Ik werk van harte mee aan de totstandkoming  van het boekje ‘Voorschriften en Wenken’ dat  subsidie aan kwaliteit koppelt. Ik slaag erin, na  lang wachten en op lijsten te staan, een drive-in  woning te kopen die in Zoetermeer zal worden  gebouwd. De schaarste op de woningmarkt is vergelijk baar met die van 2026. Populisten beweren dat  regelgeving daarvan de oorzaak is. Dat is on juist; nog steeds trekken politici niet de conclu sie dat de huren te laag zijn. Het vereist slechts  een eenvoudige rekensom op basisschoolniveau  om in te zien dat het rendement op de investe ring niet klopt. Beleggers en woningcorporaties  kunnen nu niet in beweging komen. Het ministerie realiseert zich rond 1980 meer  en meer dat de sociale huursector maar een  deel van de bouwsector is. Bewindslieden gaan  inzien dat het milieu meer is dan een econo mische factor. Woningen worden geïsoleerd. Er  wordt een heel nieuw stelsel van regelgeving ontwikkeld, landelijk ingevoerd en tegelijk met  de uitbreiding van de Europese Gemeenschap  op ons omringende landen afgestemd. En de  bouwwereld daarbinnen wordt een toonbeeld  van samenwerking. De wijze van aanbesteden,  het kostbare ontwikkelen, het schrijven van bestekken en het begroten van de kosten wordt  gereguleerd. Vedere oplevering is het resultaat van sa menwerking van veel mensen, werkzaam in  diverse disciplines. Zoals in de ritualen uitgebeeld blijkt steeds weer dat ‘opdracht nemen’  evenveel bijdraagt als ‘opdracht geven’. Direct na het afstuderen word ik architect bij  het ingenieursbureau dat de NV Nederlandse  Spoorwegen er als dochteronderneming op na  houdt als concurrent van de eigen technische  organisatie. Ik kom opnieuw in een bruisende  wereld terecht die altijd haast heeft. Ik ontwerp  en bouw gebouwen voor de NS-busdochters en  een aantal NS stations. Onder andere die van  Helmond en Ede-Wageningen staan te boek. Als mijn werk, al is het laatste station alweer ge sloopt en vervangen door opnieuw een houten  station dat ruimte biedt voor de hogesnelheids trein naar Duitsland. 

In mijn 35-ste jaar maak ik contact met de loge  Jacob van Campen in Amersfoort en word  daar aangenomen. Ik voel me direct thuis  tussen de toen nog tachtig vrijmetselaren die  wekelijks bijeenkomen. Ik luister naar goede  bouwstukken. En ik kan me nog niet voor stellen hoe elke inwijding of aanname nu al 45  jaren blijft boeien. Tegelijkertijd ontstaat in Italië een rel over  de zogenaamde loge Propaganda Due,  zeker nadat blijkt dat Paul Marcinkus, de aartsbisschop van Chicago, op de ledenlijst  van deze loge staat. Hij is de man die de finan ciën van het Vaticaan beheert. Het pauselijke  verbod van 1738 op het lid worden, blijkt nog  steeds te bestaan. Het Vaticaan valt over het be grip ‘Opperbouwmeester des Heelals’. Ik maak  meerdere katholieke vrijmetselaren mee die een  steunpilaar in de samenleving zijn en heb nooit  een conflict waargenomen. Voor de NS-werkplaats in Zwolle maak ik sa men met werktuigbouwers een ontwerp voor  de eerste ‘kuilwielenbank’ in ons land en ik  bouw die ook. Het is gewoon een werktuig, zo als een beitel, die in dit geval zonder moker zijn  werk doet. Een treinstel – dat bestaat doorgaans  uit vier ‘bakken’ (rijtuigen) – wordt in een soort tunnel gereden, waarbij in het midden onder de rails en ondersteboven een draaibank is ge monteerd. Stukken rail worden weggeklapt en  beide wielen op één as worden van onder af ‘af gedraaid’ en zo van een nieuw profiel voorzien. Verstandige engineering (wijsheid) leidt in  combinatie met (elektromotorische) kracht tot  schoonheid, in dit geval efficiënt onderhoud.

De Nederlandse Spoorwegen bedoelden  met het woord ‘werkplaats’ iets heel an ders dan een comparitieruimte of een tempel. Wekenlang luister ik naar de noden  van de chefs van de hoofdwerkplaats Haarlem. De grootste NS-werkplaats van Nederland heet  nu ‘Treinmodernisering’ en begon in 1839 als  onderhoudsplek van De Arend en De IJsbeer,  de eerste locomotieven van de toen net ontstane  spoorlijn Amsterdam-Haarlem. Koning Willem I, die de spoorontwikkeling in Engeland  op de voet had gevolgd, zette met eigen geld en  dat van Amsterdamse kooplieden deze nieuwe  onderneming op inclusief een onderhoudshal.  Ook zijn zoon Willem II is aangestoken door  dit vooruitgangsvirus. In de periode van minister-president Thorbecke laat hij Willem III  instemmen met de opdracht jaarlijks het toen  formidabele bedrag van 10 miljoen gulden uit  te trekken voor de aanleg van spoorwegen. Het  wordt betaald uit ‘Indische Baten’. Bovengenoemde onderhoudshal is in 1990 zo  eindeloos uitgebreid en verbouwd dat er een  nogal rommelig complex van hallen is ontstaan  van meer dan een kilometer lang. Wagons  moeten er steeds met zogenaamde bovenloop kranen als waren het damstenen over elkaar  worden getild. Efficiënt onderhoud is lastig en de komst  van dubbeldekkers dient zich aan. Omdat  Nederland zelf geen treinen meer bouwt, zijn ze weliswaar in ons land ontworpen, maar  is de uitvoering in diverse landen aanbesteed.  Onderhoud vindt altijd onder een zekere tijds druk plaats. Bij een grotere onderhoudsbeurt  worden treinen de werkplaats ingerold en on middellijk over de volle lengte van 100 meter  opgetild, waarna de draaistellen eronder wor den verwisseld met nooddraaistellen en een  aparte behandeling krijgen. Van het door de werkplaatschefs geformuleer de programma van eisen maak ik een master plan dat in fasen gaat worden uitgevoerd terwijl  de werkplaats in dienst blijft. Omdat de optel som leidt tot een begrote investering van 200  miljoen gulden, komt er een Kamercommissie  kijken en mag ik een toelichting geven. Dat ge beurt op een vrijdag. De leden van de Kamer commissie zijn onder de indruk van wat ze te  zien krijgen.