Maçonnieke Stichting Ritus en Tempelbouw
Quatuor Coronati Nederland

THOTH 2011 NR.2
Maçonnieke reflecties op AI
Kunstmatige intelligentie in ritualen
Jelle Spijker en Chris van Aart

Stel een machine met een luikje waarin je geschreven tekst kunt steken en na een tijdje komt daar een Chinese vertaling uit. Dat is een flinke prestatie. Is deze machine intelligent? Of vertoont deze machine intelligent gedrag? Als je de machine opent, zit er een mannetje in met een Chinees woordenboek die per woord de Chinese vertaling opzoekt en noteert. Dit roept een aantal vragen op: op het moment dat je weet welke methode achter het intelligent gedrag zit, is het dan nog wel intelligent of knap? kunnen we dan intelligentie begrijpen en kunnen we hiermee de wereld (beter) begrijpen?

Het menselijk redeneren vindt voor het belangrijkste gedeelte plaats in het brein, het  orgaan dat bestaat uit zacht zenuwweefsel, opgeslagen in de schedel van zoogdieren, dat werkt als een coördinatiecentrum van zintuiglijke waarnemingen en van intellectuele activiteiten zoals van het zenuwstelsel. Het brein is de zetel van het bewustzijn, denken, wilskracht en gevoelens.

Intelligentie kan gezien worden als een creatief mentaal proces gerelateerd aan denken, handelen in samenhang met wat zich eerder heeft voorgedaan of wat door mensen is bedacht in verloop van de tijd op verschillende plaatsen. Je kunt pas van intelligentie spreken wanneer de entiteit verbanden kan leggen tussen wat hij waarneemt, zoals kennis- overdracht van anderen, zijn eigen ervaringen en vanuit deze bronnen nieuwe gedachten kan ontwikkelen en deze weer voor anderen vorm kan geven.

Andere intellectuele  functies zijn: (1) het vermogen om doelgericht te handelen, rationeel te denken en te reageren op de omgeving, (2) samenstellingen van verstandelijke vermogens, processen en vaardigheden, zoals: abstract redeneren, relaties ontdekken, problemen oplossen, nieuwe kennis opslaan, zelfstandig kunnen leren, en (3) samenstellingen van sociale intelligentie (communiceren,  relaties aangaan, omgeving begrijpen), emotionele intelligentie (zelfkennis, verplaatsen in gevoelens van anderen), creativiteit en wijsheid (vermogen om te improviseren en om kennis af te leiden en op te slaan).

De Amerikaanse psycholoog Howard Gardner verbreedt het begrip intelligentie door van meervoudige intelligentie te spreken. Andere vormen van intelligenties omvatten: verbaal-linguïstisch, logisch-mathematisch, visueel-ruimtelijk, muzikaal-ritmisch, lichamelijk-kinestetisch,  naturalistisch (zich aangetrokken voelen tot natuurlijke elementen in de omgeving), interpersoonlijk en intra-persoonlijk.

 Artificiële intelligentie is het niet tastbare intelligentiegedeelte van de menselijke geest (‘in there’) waarneembaar maken (‘out there’). Intelligentie heeft te maken met een proces, een proces dat met creatief denken samenhangt. Vanwege dat procesmatige karakter van intelligentie, zijn wij in de eerste plaats geneigd aan computers te denken wanneer wij het over artificiële intelligentie hebben. Computers zijn zodanig ingericht dat zij het procesmatige karakter van intelligentie op levendige wijze tot uitdrukking brengen.

 Artificiële intelligentie is ontstaan uit de psychologie en informatica om menselijke intellectuele vermogens - bijvoorbeeld leren, redeneren en problemen oplossen - te vatten in waarneembare modellen en methodes. Vervolgens kunnen deze modellen en methodes gebruikt worden om de computer complexe taken te laten uitvoeren.