THOTH 2011 nr. 2

Keer terug naar het Westen

Of: verbeter de wereld en begin bij de Ander

Karel Musch

De moderne vrijmetselarij staat de komende decennia voor een grote opgave. Die is niet primair gericht op werven van nieuwe kandidaten of het vinden van een goeie plek voor onze hoofdzetel. Veel belangrijker wordt de vraag of de vrijmetselarij in de toekomst nog wel een bijdrage heeft te leveren aan de bouw van de tempel der mensheid. Doen we er nog wel toe? Maken we onze hoge idealen wel waar? Dat zijn vragen die trouwens niet eens door de vrijmetselarij zelf beantwoord kunnen worden. De betekenis van de vrijmetselarij wordt uiteindelijk bepaald in het Westen en door het Westen.

Vrijmetselaren zien de wereld als een te voltooien bouwwerk. We roepen elkaar zelfs op tot die arbeid. De precieze formulering is, zoals zo vaak in ritualen, van belang: “Wij moeten ons opmaken om mede te werken aan die bouw”. Aha, mede te werken. Van ons wordt niet meer verwacht dan samen met anderen een bijdrage te leveren. Niet meer, maar ook absoluut niet minder!
Als in het Westen niet voldoende wordt ervaren dat er mannen zijn die met enig gevolg willen werken aan een betere wereld, drogen onze bronnen op. Wat alsdan overblijft, zal een curieus genootschap zijn, dat bestaat bij de gratie van stoffiger wordende ritualen die elke betekenis dreigen te verliezen. De enige weg die voor ons open ligt, is om getrouw aan onze opdracht een dialoog aan te gaan met het Westen. Dat is: om naar het Westen te gaan en ons daar te doen kennen als vrijmetselaren.
In de Cheminkring, dat charmante, wat anarchistische niet-statutaire gezelschap van broeders die zich iets aantrekken van die opdracht, is in de zomer van 2010 een experimenteel rituaal opgevoerd waarin de opdracht is aangepast: “Keer terug naar het Westen, doe uzelf kennen als vrijmetselaar en breng mij daarvan bericht”, waarna in de vorm van een samenspraak enkele broeders bericht brachten. Dat was mooi, zo’n rituaal. Maar nou nog in het echt. Daar is wat voor nodig, en in deze beschouwing wordt daarbij stil gestaan. Op grond van een schets van enkele relevante ontwikkelingen wordt ingegaan op de afnemende betrokkenheid van de vrijmetselarij op de wereld. Gepleit wordt voor een eigentijdse terugkeer naar de maçonnieke bronnen. Als onderdeel daarvan zouden we eens naar onszelf kunnen kijken. Leven we onze idealen wel voldoende na? Gedoeld wordt op die gevallen waarin ritueel gedrag enerzijds en feitelijk gedrag anderzijds niet met elkaar sporen. Mijn verlangen is om daaraan met elkaar te werken.