Correspondentendag mei 2011
Op vrijdag 13 mei organiseerde de Studiegroep Ritualen, onderdeel van Ritus en Tempelbouw, in Bilthoven een ‘correspondentendag’. Dit met name jaar gericht op alle aankomend voorzittend meesters en aankomend ceremoniemeesters. Vanuit het thema “dramaturgisch kijken naar onze ritualen” hebben we geprobeerd te laten zien hoe theatraliteit en dramaturgie kunnen helpen (maar ook in de weg kunnen staan) bij het opvoeren van het rituaal.
De opkomst was goed, de aanwezige broeders gaven blijk van grote betrokkenheid en enthousiasme. Na een korte inleiding van Broeder Masselink, bespraken de kleine 100 aanwezige broeders de vernieuwingen binnen Thoth en de richting voor de toekomst. Vervolgens, na een korte pauze, was de groep overgedragen aan de bezielende leiding van dagvoorzitter Bastiaan Everink van Loge La Bien Aimee uit Amsterdam. Hij nodigde als eerste alle aanwezige broeders uit hun jasje uit te trekken en zich ook echt als in een werkplaats te voelen. Er moest gewerkt worden. Iedereen werd verzocht te gaan kijken naar wat zou geschieden als een regisseur. Met de bril op van “hoe zou ik dit als regisseur willen zien?”
Vervolgens zagen de aanwezige broeders een aantal malen hetzelfde stuk van ongeveer 8 minuten, een stukje uit het leerlingrituaal. Het was een samengesteld stukje om het niet te lang te laten duren, maar ons wel de mogelijkheid te geven een aantal zaken te laten zien. Dus: de binnenkomst van de A:.M:. en zijn beide opzz:., maar ook de binnenkomst van de leerling en de reizen.
In de eerste opvoering, verliep het wellicht wat de vlak, niet erg uitgesproken, teksten bleven wat hangen achter de microfoon en niet iedereen zag eruit als zeer betrokken of doorleefd. Alles ging van een papiertje en de hamerslagen waren niet zoals het hoort. Na afloop, werd het publiek gevraagd zich een mening te vormen over wat ze gezien hadden. Het siert de aanwezige broeders dat iedereen een relatief mild oordeel uitsprak en dat kritiek geprobeerd werd zoveel mogelijk opbouwend te brengen. Weliswaar had men gezien dat het niet heel geïnspireerd was en dat het ritme niet klopte, maar men herkende ook wel veel en vond de poging goed. Iedereen was het er over eens dat de microfoons niet bevorderlijk waren voor de beleving. De uispraak van het publiek als regisseur was helder: dat zagen ze graag anders.
Dan maar een tweede versie. Micofoons weg, papiertjes weg en meer letten op houding, dictie en uitstraling. Aldus geschiede, het opvoerende team probeerde aan die uitdaging gehoor te geven en om nog wat meer middelen uit de kast te halen, gaf ook de broeder van talent een extra bijdrage. Er was meer muziek en de muziek was beter gekozen om de handeling te ondersteunen. Tijdens de duw op het hart, zwelde tot twee keer toe de donder aan over de speakers. Ook in het uitvoeren van de handeling, zat al meer bewustzijn van de ruimte: de handwassing vond niet plaats in een hoekje met de leerling die het zicht blokkeerde, maar juist meer naar het midden van de werkplaats gericht. En niet door de hand van de kandidaat vluchtig in het voorbijgaan onder te dompelen, maar door de tijd te nemen voor het zorgvuldig overgieten van de uitgestoken hand met een karaf water. Het water kletste theatraal in het bassin wat eronder klaar stond. De veranderingen waren het publiek niet ontgaan, zo bleek in de tweede ronde vanuit het publiek. Men was te spreken over het vergrote bewustzijn van de tekst, de meer geconcentreerde houding (ook in hun fysiek) van de betrokkenen en over de gebruikte geluidseffecten. Ook hier waren er nog wat puntjes van verbetering, nog steeds was niet alles helder voor iedereen en de A:.M:. was nog te los in zijn fysieke houding. Men vroeg om meer waardigheid. Goed oplettende regisseurs hadden we.
Toen volgde een intermezzo in de voorhof waar in groepjes van 8 brr:. Een vijftal stellingen werd besproken. Allemaal hadden ze te maken met theatraliteit in de opvoering en de ondersteuning van de bbr:. die die taak op zich nemen. Mede door wat men gezien had, werd de discussie geanimeerd en betrokken gevoerd.
Nadat men weer teruggekeerd was in de werkplaats, volgde een laatste versie van het stukje rituaal. Ditmaal werd zo volledig mogelijk uitgepakt met in achtneming van de aanwijzingen van onze 97 aanwezige regisseurs. Meer, en bewustere inzet van, muziek, meer bewustzijn van ruimte, ritmiek en synchroniciteit van beweging bij de A:.M:. en zijn Opzz:. er werd zelfs gebruik gemaakt van een spot op de kandidaat bij binnentreden. Wat een kracht om de poort voor een nieuwe broeder te openen op de klanken van Straus' Also Sprach Zarathustra. Natuurlijk waren er bbr:. die het te theatraal vonden, en misschien hadden ze wel helemaal gelijk. Maar als experiment om te zien waar de grenzen liggen, werkte het perfect. Achteraf hoorde ik dat men vooral te spreken was geweest over de diversiteit van de verschillende versies, dat het aanspoorde opnieuw te denken over wat allemaal mogelijk is. Dat de drie verschillende houdingen van het opvoerende team (van te ingetogen, naar te los en nonchalant, naar betrokken en doorleefd) een nieuw denken hebben wakker gemaakt. Als er inderdaad met stemgebruik, tekstbehandeling, ritmiek, muziek, ruimtegebruik, concentratie en meer van dergelijke middelen, zoveel te bereiken is, dan is het de moeite waard er periodiek in elk geval bij stil te staan. Dat hoeft niet te betekenen dat ritualen zouden moeten veranderen, helemaal niet. Maar het kan ons uitdagen binnen de bestaande traditie de krachtigste opvoeringsmethodieken te onderzoeken. Het is niet onze bedoeling geweest (en zal het ook nooit zijn) te laten zien 'hoe het precies moet'. We zijn ervan overtuigd dat 'hoe het precies moet' niet bestaat. We hebben wel geprobeerd te laten zien waar mogelijkheden liggen. En alleen al in de reactie van de bbr:. In het publiek lag voor ons voldoende inspiratie om te spreken van een zeer geslaagde dag.
Rest me op deze plek alle bbr:. die bij de organisatie van deze dag betrokken waren, hartelijk te danken voor hun inzet en bezieling. En onze dank gaat ook uit naar alle bezoekers van deze dag omwille van hun vermogen met een open hart te kijken en te luisteren en constructief mee te denken. |
Studiegroep Ritualen 
